City is not a tree

A CITY IS NOT A TREE
Chistopher Alexander

Cây trong tựa đề của tôi không phải là cây xanh với những chiếc lá, nó là tên của một cấu trúc trừu tượng. Tôi sẽ đối chiếu nó với những cấu trúc khác, phức tạp hơn và trừu tượng hơn và được gọi là Semi – lattice (một dạng cấu trúc bán mạng lưới, phức hợp chồng chéo, tương tác với nhau theo một logic trật tự riêng biệt. nqh). Trong trật tự liên hệ những cấu trúc này với những trạng thái tự nhiên của thành phố, trước tiên tôi thấy cần thiết phải tạo ra một sự khác biệt.

Tôi muốn gọi tên các thành phố mà ít nhiều có một sự tự phát qua nhiều năm là thành - phố - tự - phát. Những thành phố mà có sự tính toán sáng tạo bởi những nhà thiết kế và quy hoạch đô thị là thành - phố - quy - hoạch - sẵn, Siena, Liverpool, Kyoto, Mahattan là những ví dụ của thành phố tự phát. Lexittown, Chandigarth, và Bristish Newtown là những ví dụ của dạng thành phố quy hoạch sẵn. Ngày nay ngày càng được thừa nhận một cách rộng rãi về một sự khiếm khuyết về cơ cấu chức năng của các thành phố được quy hoạch sẵn khi so sánh với thành phố tự phát đã đạt được một nếp sống, lề thói tập tục, tiền đề của truyền thống và đức tin. Sự cố gắng thử nghiệm của những người có quan điểm mới nhằm tạo ra một thành phố một cách không tự nhiên, thường là không thành công.

(… tiến trình sống của loài người giống như một người chơi cờ luôn luôn sẵn có nhiều nước đi nhưng không bao giờ theo một hướng cả…Claude Levi Strass - chủng tộc và lịch sử - dẫn Nqh)

Cả cây lẫn semi – lattice chúng đều là những tập hợp được tạo thành từ một hệ thống những tập hợp phụ. Một tập hợp là một sự tích tụ các yếu tố vì một lý do nào đó chúng làm cho chúng ta nghĩ rằng chúng thuộc về nhau.Với tư cách là nhà thiết kế chúng ta liên hệ chúng với cuộc sống vật chất của một thành phố và tự giới hạn mình một cách nghiêm túc để xem xét thành phố như một tập hợp các yếu tố hữu hình như: con người, lá cỏ, những chiếc xe ôtô, ngôi nhà…. Khi các yếu tố của một tập hợp thuộc về nhau bởi chúng hợp tác với nhau bằng cách này hay cách khác, chúng ta gọi tập hợp các yếu tố là một hệ thống.

Ví dụ. ở Berkeley tại một góc giữa Heart và Euclid, có một hiệu thuốc, và bên ngoài hiệu thuốc có bán một quầy báo, nơi các tạp chí hàng ngày được trưng bán. Khi đèn đỏ những người đang đợi để được qua đường đứng vởn vơ bên cạnh đèn hiệu, và kể từ lúc đó họ chẳng có việc gì để làm, họ nhìn vào những tờ báo đang bày bán trên quầy – cái mà họ có thể nhìn thấy từ nơi họ đứng. Một vài người đọc những hàng tiêu đề, một vài người đọc những hàng tiêu đề, một vài người mua một vài tờ báo trong khi họ đang chờ đợi. Kết quả này làm cho quầy báo và đèn hiệu giao thông tác động qua lại với nhau, quầy báo, và các tờ báo trên đó, tiền từ túi mọi người được rút ra chui vào dim slot ( khe hẹp nhét đồng 1 hào _ 1/10 đô ), người đứng dưới đèn đọc báo, một lý do cho nguồn sáng đó tồn tại, và vỉa hè nơi con người đứng trên. Tất cả tạo thành một hệ thống - Tất cả làm việc với nhau.

Từ góc nhìn của nhà thiết kế, các cán bộ phận không biến đổi về mặt vật chất của hệ thống này là một mối quan tâm đặc biệt. Chúng ta sẽ xác định phần cố định này là một đơn vị của đô thị. Điều đó xuất phát từ chính sự cố kết chúng như một đơn vị, từ sức mạnh đã níu giữ những yếu tố của chúng lại như một đơn vị, từ sức mạnh đã níu giữ chúng lại với nhau lẫn động lực gắn kết của một hệ thống rộng lớn hơn bao gồm chúng như một bộ phận cố định. Rất nhiều tập hợp phụ cụ thể cố định của thành phố chứa đựng những hệ thống đó là vì có thể suy nghĩ chúng như một đơn vị vật chất có nghĩa. Trên thực tế tôi yêu cầu rằng hình ảnh đo thị dù thế nào chăng nữa, một người đã được định rõ một cách chính xác bởi các tập hợp phụ thì anh ta được xem như một đơn vị. Đến đây, sự tích tụ để tạo thành một ý niệm như vậy thì không đơn thuần, mối quan hệ đã được thiết lập, sự cóp nhặt đó có một cấu trúc xác định.

Để hiểu được điều này, hãy suy nghĩ trừu tượng một lát, sử dụng các thành phần biểu tượng. Thay cho việc nói về các tập hợp thực tế của hành triệu tập hợp xuất hiện trong thành phố. Chúng ta hãy xem xét một cấu trúc đơn giản tạo thành từ 6 yếu tố, nhãn hiệu của các yếu tố này là 1,2,3,4,5,6. Có đủ 56 tập hợp có thể chọn ra từ 6 yếu tố này ( ngoại trừ tập hợp đầy đủ [1,2,3,4,5,6]; tập rỗng [-]; và các tập hợp một số yếu tố [1], [2], [3], [4], [5], [6]. Bây giờ chúng ta chọn ra một số tập hợp nào đó trong 56 tập hợp ( chỉ như chúng ta chọn ra các tập hợp nào đó và gọi chúng là các đơn vị khi chúng tạo ra các hình ảnh thành phố của chúng ta ). Ví dụ chúng ta chọn ra các tập hợp sau: [123], [34], [45], [234], [345], [12345], [3456]. Những mối liên hệ nào đó có thể giữa các tập hợp đó? Một vài tập hợp sẽ hoàn toàn là một phần của tập hợp khác rộng lớn hơn, như [34] là một phần của [345] và [3456]. Một vài tập hợp sẽ chồng chéo lên nhau như [123], [234]. Một vài tập hợp khác sẽ lệch khỏi nhau – nghĩa là không có yếu tố nào chung cả như [123] and [45]. Xem sơ đồ A sơ đồ B:

Sơ đồ A

Sơ đồ B

Chúng ta có thể thấy các mối quan hệ được biểu lộ theo hai cách. Ở sơ đồ A mỗi tập hợp được lựa chọn là một đơn vị có đường bao xung quanh. Ở sơ đồ B các tập hợp được lựa chọn được sắp xếp theo trật tự thăng tiến độ lớn ( như [345] bao hàm [34], có một đường thẳng dẫn từ tập hợp này đến tập hợp khác, để cho mục đích rõ ràng về cơ cấu tổ chức thị giác thường chỉ rõ một đường giữa các tập hợp mà không có tập hợp nào xa hơn nữa và những đường thẳng giữa chúng, do đó đường giữa [34] và [345], đường giữa [345]và [3456], được cho là không cần thiết để vẽ đường giữa [34], [3456] Sơ đồ A & B được minh hoạ lại bởi Nikos Salingaros.

Như những gì chúng ta thấy từ hai sự trình bày đó, sự lựa chọn các tập hợp phụ đơn lẻ cung cấp một cấu trúc tổng thể tổng thể vẹn toàn. Khi một cấu trúc gặp một điều kiện nào đó được gọi là semi – lattice, khi gặp các điều kiện khác giới hạn hơn, nó được gọi là cây. Tiền đề về semi – lattice được dẫn dắt như thế này: sự góp nhặt các tập hợp tạo thành một semi – lattice khi và chỉ khi hai tập hợp chồng chéo thuộc về một sự tập hợp. Cấu trúc được minh hoạ trong biểu đồ a và b là một semi – lattice. Nó làm thành một tiền đề, thí dụ [234] và [345] cả hai thuộc về một tập hợp và bộ phận bình thường của nó [34] cũng thuộc về nó. Nhìn rộng ra thành phố, trạng thái của tiền đề này chỉ đơn thuần rằng hai đơn vị giao nhau, vùng giao nhau là một thực thể có thể thừa nhận được. Trong trường hợp ví dụ về hiệu thuốc, một đơn vị khác bao gồm: quầy báo, vỉa hè, đường giao thông. Một đơn vị khác bao gồm bản thân hiệu thuốc, với lối vào của nó và quầy báo. Hai đơn vị này giao nhau tại quầy báo. Rõ ràng phần giao nhau là một đơn vị, bản thân một đơn vị có thể thừa nhận được, và như vậy hoàn thành tiên đề trên và xác định một semi – lattice.

Sơ đồ B

Sơ đồ C
Một tiên đề cây phát biểu: sự tập hợp của các tập hợp tạo thành một cây khi và chỉ khi, bất cứ hai tập hợp nào thuộc về một tập hợp duy nhất hoặc một tập hợp đó được chứa đựng hoàn toàn trong một tập hợp khác hoặc là chúng không giao nhau. Cấu trúc minh hoạ trong sơ đồ C và sơ đồ D là một cấu trúc cây khi tiên đề này ngăn chặn khả năng giao nhau, không có cách nào mà một tiên đề semi- lattice có thể bị xâm phạm. Sơ đồ C & D được minh hoạ lại bởi Nikos Salingaros

Điều mà chúng ta quan tâm là sự khác nhau giữa các cấu trúc không xuất hiện sự giao nhau và giữa các cấu trúc không xuất hiến sự giao nhau và giữa những cấu trúc khác sự giao nhau xảy ra ( trong mỗi tập hợp ). Thực tế rằng một cấu trúc semi – lattice có thể tiềm tàng một cấu trúc phức tạp hơn một cấu trúc cây bao nhiêu dựa vào một thực tế sau: một cấu trúc cây dựa trên 20 phần tử có thể bao hàm nhiều nhất 19 tập hợp phụ của 20, trong khi một semi – lattice cũng với 20 - phần tử có thể chứa đựng trên 1.000.000 tập hợp phụ khác nhau.

Chúng tôi sẽ chỉ ra trong một vài ý tưởng hiện đại về thành phố mà cấu trúc của chúng về bản chất là cấu trúc cây.

Figure 1: Columbia, Maryland, liên hợp nghiên cứu và phát triển cộng đồng. Lân cận nhau, mỗi cụm bao gồm 5 thành phần, phương tiện, phương tiện vận tải kết nối các làng thành đô thị mới, sự tổ chức là một cái cây.

Figure 2 : Greenbelt, Maryland, Clarence Stein. Thành phố vườn này được chia thành nhiều siêu block. Mỗi block bao gồm trường học, côngnlà một số cụm nhà ở cho thuê xây dựng xung quanh các lô bãi đậu xe. Cơ cây tổ chức theo cấu trúc cây.
Figure 3: Quy hoạch London ( 1943 ), Abercrombie và Forshaw. Bản vẽ diễn tả cấu trúc được tưởng tượng của Abercrombie dành cho London. Nó được tạo thành từ một số lượng lớn các cộng đồng, mỗi cộng đồng được chia cắt một cách dứt khoát với các cộng đồng kế cận, Abercrombie viết: dự án đề xuất nhấn mạnh đặc tính sống của các cộng đồng, tăng mức độ chia tách của chúng, cần thiết nhận ra chúng như một thực thể độc lập và xác định rõ một lần nữa bản thân các cộng đồng bao gồm một loạt các tập hợp nhỏ, nối chúng với các cửa hàng và trường học mà chúng làm chủ, nó tương ứng với các tập hợp láng giềng. Thành phố được hiểu như một tập hợp lớn của một cấu trúc, các tập hợp phụ nhỏ hơn là các láng giềng, ở đó không tập hợp giao nhau. Đó là một cấu trúc dạng cây.
Figure 4: Mesa City, Paolo Soleri Tổ chức hình dạng của Mesa, nhìn thoáng qua dễ làm cho chúng ta tin rằng nó là một cấu trúc phong phú hơn hẳn một cách rõ ràng các ví dụ khác cứng nhắc trước. Nhưng khi chúng ta nhìn nhận nó một cách chi tiết chúng ta thấy hoàn toàn một nguyên tắc tổ chức tương tự. Ở đó chúng ta sẽ tìm thấy một trung tâm thành phố được chia thành một trường đại học và một phần tư dành cho khu ở bản thân nó lại được chia cắt thành các làng ( thực ra là các chung cư căn hộ cao tầng ) dành cho 4000 dân, mỗi đơn vị một lần nữa lại được chia nhỏ thêm ra thành các nhóm đơn vị nhỏ hơn.
Figure 5: Quy hoạch Tokyo, Kenzo Tange. Đây là một ví dụ đẹp. Mặt bằng bao gồm một loạt các đường vòng kéo dài vượt qua vịnh Tokyo. Có 4 đường vòng chính, mỗi đường vòng bao gồm 3 đường vòng trung bình. Ở đường vòng trung bình là nhà ga xe lửa và một cái khác là sân bay. Mặt khác mỗi đường vòng trung bình lại chứa 3 đường vòng nhỏ đó là các đơn vị ở láng giềng, trừ đường vòng chính thứ 3 nơi bao gồm văn phòng chính quyền và một cái khác là văn phòng bộ công nghiệp.
Figure 6: Chandigarh ( 1951 ), Le Corrbusier. Toàn bộ thành phố được phục vụ bởi một trung tâm thương mại nằm ở giữa, được kết nối với trung tâm thương mại nằm ở giữa, được kết nối với trung tâm hành chính trên. Hai lõi thương mại trải dài phụ trợ được bám dọc trục giao thông chính chạy dài phụ trợ được bám dọc trục giao thông chính chạy từ bắc sang nam. Phần phụ trợ xa hơn nữa là các đơn vị hành chính, các trung tâm cộng đồng và thương mại, mỗi đơn vị như thế dành cho mỗi 20 khu vực của thành phố.

Figure 7: Brasilia, Lucio Costa. Toàn bộ cấu trúc xung quanh một trục trung tâm, và mỗi bên của hai nửa được phục bởi một giao thông riêng. Đường giao thông chính này được nuôi dưỡng bởi các đường phụ trợ song song với nó. Cuối cùng chúng lại được nuôi dưỡng bởi những con đường bao quanh chính bản thân các siêu block. Đó là một cấu trúc dạng cây.
Figure 8: Communitas, Percival và Paul Goodman. Communitas được tổ chức thực sự nhu một cây: đầu tiên nó được chia thành 4 khu vực đồng tâm chính, phần ở tận trong cùng là một trung tâm thương mại, kế tiếp là một trường đại học, thứ 3 là một khu ở và khu y tế, thứ tư là các thành phố mở, mỗi phần lại được chia ra tiếp: trung tâm thương mại được trình bày như một toà nhà chọc trời hình trụ bao gồm 5 lớp: sân bay, chính quyền, công nghiệp chiếu sáng, hàng hoá và giải trí; và dưới cùng là đường xe lửa, ôtô buýt và ngành cơ khí. Trường đại học được chia thành 8 lĩnh vực bao gồm: lịch sử tự nhiên, vườn bách thú và công viên thuỷ sinh, nhà thiên văn, phòng thí nghiệm khoa học, nghệ thuật tạo hình, âm nhạc và ca kịch, vòng tròn đồng tâm thứ 3 được chia ra thành các đơn vị ở láng giềng cứ 4000 người là một đơn vị, không bao gồm các nhà riêng rẽ. Cuối cùng, thành phố mở được chia 3 phần: các khu bảo tồn rừng, các vùng đất nông nghiệp và đất trống. Toàn bộ tổ chức là một cấu trúc cây.

Figure 9: Ví dụ tuyệt vời nhất trên tất cả tôi giữ lại đến cuối cùng, bởi vì nó tượng trưng cho luận đề một cách hoàn hảo. Nó xuất hiện trong cuốn sách của Hilberseimer “ bản chất tự nhiên của thành phố”. Ông ta miêu tả các đô thị Roman chắc chắn có một nguồn gốc như một chỗ đóng quân. Và sau đó chỉ ra một bức ảnh về chỗ cắm trại của quân đội hiện đại như một cấu trúc nguyên mẫu cho một thành phố. Không thể có một cấu trúc nào khác rõ ràng hơn một cấu trúc cây. Đương nhiên một tổ chức của quân đội luôn luôn có khuynh hướng thiết kế một cách chính xác có trật tự tạo nên lỷ luật và sự nghiêm khắc. Bức ảnh bên trái là kế hoạch của Hilberseimer cho khu vực thương mại của thành phố dựa trên mô hình doanh trại quân đội.

Mỗi tổ chức là một cấu trúc cây. Mỗi đơn vị mà tôi đã miêu tả, hơn nữa là một sự hoạch định trước, phần còn lại của một vài hệ thống không thay đổi trong cuộc sống sinh hoạt của thành phố. Chỉ như một ngôi nhà là phần còn lại của sự tương tác lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình – có thể diễn đạt một cách khác là phần còn lại của sự tương tác lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình xác định một ngôi nhà ( phần kia thuộc về từng thành viên tương tác với xã hội ), cũng như phần còn lại của sự tương tác lẫn nhau giữa các ngôi nhà xác định bởi một đơn vị ở láng giềng … , xúc cảm của họ, những gì thuộc về họ, và tự do là phần còn lại của sự vận động và trao đổi thương mại.
Tuy nhiên, trong tất cả thành phố có hàng nghìn thậm chí hàng triệu, các hệ thống đang làm việc mà phần vật chất còn lại của nó không không xuất hiện như một đơn vị trong cấu trúc cây đó. Trong trường hợp xấu nhất, các đơn vị sự lụi tàn xuất hiện và tương ứng với một cuộc sống thực tại nào đó, các hệ thống đang thực tế đang tồn tại tạo ra một cuộc sống đô thị một cách thực sự, đã bị chia cắt không tính đến một quy luật tự nhiên nào.
Neither the Columbia plan nor the Stein plan for example, corrresponds to social realities. The physical layout of the plans, and the way they function suggests a hiearchy of stronger and stronger closed social groups, ranging from the whole city down to the family, each formed by associational ties of different strength. Trong các xã hội truyền thống, nếu ta hỏi một người đàn ông tên những người bạn thân nhất của ông ta, và lại hỏi lần lượt từng người đó tên người bạn thân nhất của họ, tất cả họ sẽ đọc tên lẫn nhau vì vậy họ tạo thành một nhóm khép kín. Một ngôi làng được tạo bởi một số nhóm đóng thuộc loại này.

Nhưng ngày nay cấu trúc xã hội khác biệt hoàn toàn, nếu ta hỏi một người đàn ông tên bạn của ông ta, và hỏi lần lượt tên những người bạn của họ,họ là tên của những người khác nhau, những người này một lần nữa lại đọc tên những người khác, có vẻ như không biết đến người đầu tiên, và như có xu hướng khuếch tán ra bên ngoài. Đó chính thức không phải là những nhóm đóng của con người hiện đại. Sự thực trong cấu trúc các mối quan hệ trong xã hội hiện đại hiện nay là bề dày và sự giao thông các quan hệ bạn bè và sự hiểu biết xã hội tạo thành một semi – lattice, không phải một cây ( ảnh trên )
Trong các thành phố tự nhiên, các toà nhà thậm chí chỉ nằm trên các con phố dài ( không phải trong vài cụm ) - một sự thừa nhận xác đáng hơn rằng bạn bè không sống kề cận nhau, ở cách xa và có thể chỉ đến bằng xe buýt hoặc xe ôtô. Trong sự thừa nhận rằng Mahattan có sự giao nhau trong nó nhiều hơn Greenbelt, mặc dù một người có thể chứng tỏ ở Greebelt bạn bè chỉ cách nhau vài phút đi ôtô, một người khác sau đó sẽ phải hỏi: từ các nhóm chắc chắn được nhấn mạnh bởi các đơn vị vật chất của các cấu trúc vật chất, tại sao những điều đó đúng là những thứ không thích hợp nhất?

(Tài liệu lượm lặt trên mạng có hai phần trên đây là phần 1, còn tiếp phần 2.........NQH-2005)