Chương trình nghị sự kiến trúc thế kỷ 21

CHƯƠNG TRÌNH NGHỊ SỰ CHO TK XXI
Đại hội đồng viên IAA lần thứ 6
( họp tại trienal về kiến trúc năm 2000 ) tại SOFIA
(theo tạp chí Kiến Trúc)

1. Đánh giá về kiến trúc: Kiến trúc là mô hình không gian của xã hội, sự kết nối chặt chẽ và ảnh hưởng sự phát triển của chúng có tính chất hỗ trợ. Những nguyên nhân và điều kiện cho các quá trình trong kiến trúc phải được tìm thấy tròn tính chất của xã hội. Sự chi tiết hoá hệ thống hoá các giá trị là quan trọng nhất của việc định hướng. Kiến trúc là tổng hợp của hai giá trị: giá trị vật chất và giá trị tinh thần. Giá trị vật chất không có tính chất đặc thù cho mỗi kỷ nguyên. Bao gồm các vấn đề xã hội, sinh thái, quốc phòng, công nghệ... Giá trị này mang tính quá độ. Những giá trị không có tính quá độ, bền lâu đó là những giá trị vật chất. Chúng phản ánh bản chất tinh thần của con người như sản phẩm của sự hài hoà trong vũ trụ. Trong mọi thời đại người sáng tạo kiến trúc đều có mục đích tối cao là sáng tạo ra những tác phẩm kiến trúc không có tính quá độ. Các nhà lý luận, các kiến trúc sư hay trở thành nô lệ bởi ảo tưởng tìm giá trị không có tính quá độ ấy trong khi tạo ra các chuẩn mực hình thức của ngôn ngữ kiến trúc và của một phong cách kiến trúc đúng đắn duy nhất. Thế kỷ XX không phải là một ngoại lệ. Thế kỷ XX không hết thảy là thế kỷ của tốc độ và khối tích nhà liên tục tăng nhằm vào cách sống tốt hơn. Đó là thế ky sáng tạo rất lớn đã cho lịch sử rất nhiều kiệt tác. Đô thị hoá là một hiện tượng phổ biến toàn cầu và một nhân tố mạnh mẽ của và phát triển và công nghệ. Mặt khác sự đô thị hoá quá mức và sự phá huỷ cân bằng trong môi trường. Những mẫu dập khuôn kiến trúc ( architectural stereo typer ) mới và các công nghệ xây dựng theo tiêu chuẩn đã xoá đi giá trị tinh thần của kiến trúc.



Thế kỷ XX bắt đầu một sự bột phát ( eruption ) của thiên tài sáng tạo chống lại những kẻ kiết trung đã suy tàn của thế kỷ XIX.
* Một phong cách mới ra đời “ ART NOUVEAU” - nghệ thuật mới tràn đầy sinh lực nhưng chỉ dựa trên cảm xúc thẩm mĩ va đã chết 7 năm sau đó.

* Làn sóng thứ 2 có sự tiếp sức của cuộc cách mạng KH- KT.
- Chủ nghĩa kết cấu ( contructivism )
- Nga. - Chủ nghĩa vị lai ( futurison )
- Y. - Kiến trúc hữu cơ ( organic Architecture )
- Mỹ. - De Style
- Hà lan. - Tinh thần mới ( espri Nouveau )
- Pháp. - Phong cách quốc tế
- chủ nghĩa hiện đại ( moder nism ). 



Sự bành trướng của chủ nghĩa hiện đại thông qua sự giải quyết mâu thuẫn giữa chất lượng của các vật liệu mới ( kim loại, kính, bê tông ) và mĩ học kinh tế cũ, giáo điều. - Chủ nghĩa hiện đại giải quyết sự xung đột ( confhie ) giữa cơ cấu của thành phố cổ với các phương tiện giao thông liên lạc mới. - Giải quyết bản đồ nhà ở toàn cầu của nhân loại bằng cách tăng tốc độ xây dựng thông qua công nghiệp hoá. - Đưa ánh sáng, không gian trống vào kỹ thuật như những yếu tố quan trọng rất quan trọng của bố cục kỹ thuật, chất lượng kỹ thuật và của chất lượng cuộc sống.

Đáp ứng được nhu cầu của thời đại mới - chủ nghĩa hiện thực dân chủ vầ nhịp độ tăng dân số cao. Sự lụi tàn của chủ nghĩa hiện đại - suy thoái. - Sự bất lợi đầu tiên là sự dấu tên, không quan tâm đến sự đặc thù của khi hậu, bối cảch tự nhiên và lịch sử. Nó sử dụng các mẫu rập khuôn ở khắp mọi nơi - Châu Âu, Á, Phi, Mĩ phá huỷ bản sắc văn hoá môi trường. - Áp dụng máy móc các cấu kiện công nghiệp theo tiêu chuẩn, không có sinh lực, tinh thần và bản sắc của toàn bộ cái mới tạo ra. - Không quan tâm giá trị mĩ học của không gian ngoại thất. - Tạo ra những khu vực đơn năng ( khu “ngủ”, khu “làm việc”...) mà cuộc sống là sự tổng hợp nhiều chức năng. - Tạo ra những tác phẩm cho máy móc vì thế tỉ lệ với con người và giá trị truyền thống của các cơ cấu, các không gian, đường phố, quảng trường là những yếu tố chính của tổ chức xã hội, văn hoá, giao thông, liên lạc. - Tạo ra những mẫu rập khuôn kiến trúc dựa trên những các hình cơ bản góc vuông, mái bằng..v.v...Ở Nhật Bản bình thường đã sinh sôi nảy nở mà không có tài năng của các bậc thầy đầu tiên của chủ nghĩa hiện đại đã mất hoàn toàn những giá trị tinh thần và đi tới loại bỏ hoàn toàn chủ nghhĩa hiện tại như một truyền thống văn hoá mới.

Những phong cách ra đời trên cơ sở “ phê bình - phản ứng chủ nghĩa hiện đại”
- Chủ nghĩa thô mộc ( Brutalism ).
- Chủ nghĩa ngữ cảch ( Contextionalism )
- Chuyển hoá luận ( Metabolism )
- Chủ nghĩa tân - cổ điển ( Neo classical )
- Chủ nghĩa cấu trúc - cấu trúc luận ( Structuralism )
- Công nghệ cao.
- Chủ nghĩa lãng mạn lịch sử ( Historic Romanticism )
- Chủ nghĩa hậu hiện đại ( Post modernism )
- Chủ nghĩa tân - hiện đại ( Neo - modernism )
- Chủ nghĩa phi kết cấu ( Deconstructionism )

Một số trong những trào lưu ấy đã phát triển trên cơ sở các giá trị của kỹ thuật hiện đại cố gắng lật đổ ( over - throu ) tính chất giáo điều của nó. Một số khác thì hoàn toàn bác bỏ kiến trúc hiện đại nên đã chép lại lịch sử và tạo ra Disneyland - land kiến trúc. Chúng ta có thể nói rằng kiến trúc hiện đại đã giáo điều, đã chết và không thể tạo ra được các giá trị? Hoặc nghe lại có thể nói như là hiện thân của thời đại máy móc, dân chủ và công nghệ mới. Chủ nghĩa hiện đại là trào lưu duy nhất có quyền tồn tại. Cả hai ýy kiến đó đều không đúng. Sai cho rằng ở mỗi thời đại chỉ có một phong cách đúng tạo được ra những giá trị thẩm mĩ. Điều đó chưa bao giờ xảy ra trong lịch sử. Điều đó không chỉ có giá trị với hiện tại hoặc đối với tương lai. Cuộc điều tra tìm hiểu của viện hàn lâm kỹ thuật quốc tế đã chứng tỏ rằng tất cả các kiệt tác của thế kỷ XX đều có sự khác biệt “ giáo điều”. Phong cách là chế độ độc tài của hệ thống rõ ràng của những giáo điều và mẫu rập khuôn của nó. Công trình sáng tạo không phải là sự xác nhận mà là sự phá bỏ những giáo điều và những mẫu rập khuôn. Chủ nghĩa hiện đại chỉ tuyên bố một chế độ độc quyền: “ Hình thức theo sau công năng” ( Form flow function ).

Tuy nhiên quá trình sáng tạo vĩ đại phát triển trên cơ sở nhiều công thức.
- Hình thức theo sau công năng.
- Hình thức theo sau vật liệu xây dựng và công nghệ.
- Hình thức theo sau bối cảnh.
- Hình thức theo sau truyền thống, văn hoá, lương tâm xã hội, phong cách của đời sống xã hội.
- Hình thức theo sau tính độc đáo và cá tính của tác giả.

Xu hướng toàn cầu hoá công nghệ, kinh tế, phong cách, lối sống quốc tế hoá nền văn hoá. Các công nghệ với trí tuệ nhân tạo sẽ có ảnh hưởng rất lớn tới kỹ thuật tương lai.
Nhưng: - Những người đại diện cho các dân tộc khác nhau bao giờ cũng thực hiện tính nhạy cảm của kỹ thuật và đặc tính dân tộc của họ.
+ Người Anglo Sac-son ( dòng dõi Anh ) theo chủ nghĩa duy lý.
+ Dân latinh dễ xúc động. + Các dân tộc Xlav có chủ nghĩa tượng trưng .
+ Người phương đông theo thuyết huyền nhiên.

Bối cảch của mỗi đồ án bao giờ cũng sẽ thay đổi với năng lượng đặc trưng. Kiệt tác sẽ có bản sắc thông qua sự biểu lộ hoàn toàn tinh lực tinh thần của tác giả. Tương lai của kiến trúc không phải quá trình xoá bỏ cá tính, mà ở chỗ sáng tạo những nhân cách sáng ngời thể hiện được quy luật tồn tại chứa đựng trong những giá trị kiến trúc không mang tính quá độ. Tương lai không thuộc về phong cách kiến trúc hoàn hảo nhất, mà thuộc về triết lý hệ thống mở cửa công trình sáng tạo. Chủ nghĩa hiện đại đã tàn lụi (died out ) như một “ phong cách “ nhưng nó đã tái sinh như một phương pháp sáng tác mới- phương pháp thay đổi thường xuyên và phát triển của kiến trúc. Kiến trúc thời đại mới không phải là kiến trúc có phong cách khu vực quốc tế, mà là kiến trúc đa nguyên của những giá trị vững bền. Đó là kiến trúc có tính nhân đạo, sinh thái, công nghệ. Còn về n2 kiến trúc, các đặc tính về phong cách và sáng tạo. Hình thức bao giờ cũng có tầm quan trọng cơ bản cho tính diễn cảm của kiến trúc, đó là cú pháp kiến trúc. Các phương tiện diễn cảm của Michelaugh Right, Le Corbusier có thể áp đảo, nhưng nếu lặp đi lặp lại trong các công trình không có sinh lực của họ thì sẽ dẫn đến bản sao đúng là đã chết. Lịch sử đã giữ lại cho chúng ta những kiệt tác độc đáo gửi tới tương lai từ nhiều thời đại, nhiều dân tộc khác nhau, công nghệ xây dựng khác nhau vì có kích thước khác nhau. Tất cả trong đó, từ các đền thờ cổ đaị qua những kiệt tác rất nhỏ của Nhật Bản, đến nhà thờ Ronchamp đều có những cái chung đó là sức mạnh tinh thần của người sáng tạo như một bộ phận của sự sáng tạo hoàn hảo. Rõ ràng là chẳng phải quy mô của công trình, cũng không phải trình độ của các công nghệ, vật liệu, không phải những phong cách về phong cách hoặc quy chế mà mức độ tài năng và sức mạnh của sinh lực con người xây dựng sức mạnh tổng hợp của tính sáng tạo - Có nghĩa một nước nhỏ, nghèo và những công trình nhỏ cũng có thể đem lại cho đời những kiệt tác kiến trúc. Đó là động lực to lớn của cuộc thi sáng tạo giữa các kiến trúc các nước khác nhau và các thế hệ khác nhau để tạo ra những giá trị không có tính quá độ trong kiến trúc. Nền kiến trúc vĩ đại của tương lai sẽ là nền kiến trúc của sự hài hoà kiến trúc của năng lượng và tinh thần của overmatlizm, những cái không phải là phong cách mà là triết lý của kiến trúc. Sự hài hoà của con người và xã hội chỉ có thể đạt được qua sự hài hoà của toàn bộ môi trường sống. Vì thế kiến trúc của tương lai phải là kiến trúc của năng lượng hài hoà của không gian và tác giả một nền kiến trúc được thể hiện cá tính mạnh mẽ.