Kiến trúc công nghệ và quy trình - Chris Abel - Chương 1.3

Những hậu quả về môi trường

Có lý do để cho rằng, toàn cảnh kinh tế là bề nổi còn lại của vùng miền về lâu dài. Những lo lắng hơn là ảnh hưởng của cuộc tăng trưởng kính tế nhanh chóng đến môi trường hiện tại và trong tương lai. Và bây giờ chúng ta phải tự hỏi về sự “thành công” trong điều kiện phát triển kinh tế thông thường. Gần đây, rất nhiều nước Châu Á đã bị bao phủ bởi đám mây dày đặc những căn bệnh hiểm nghèo của khói bụi, hậu quả của cháy rừng và ô nhiễm không khí trong thành phố.




Mức độ lạ thường của các thảm hoạ đã được dự báo một cách dễ dàng. Từ năm 1982 cho tới năm 1983, lửa đã thiểu huỷ 3.5 triệu hec-ta rừng dưới chính quyền của Kalimatan.13. Vài năm trước khi viếng thăm Kuala Lumpur tôi đã xác nhận tác động thảm khốc của ngọn lửa đối với chất lượng không khí sau này. Cho đến bây giờ ngọn lửa vẫn ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành công nghiệp và nông nghiêp. Kể từ đó tới nay mặc cho các công ty liên doanh giữa người dân Indonesia và các công ty đông nam Á có liên quan đã bị khiển trách, vẫn không hề có những hành động nghiêm túc nào chống lại họ.

Map of Southeast Asia showing extent of forest fires in summer, 1994.

Source: Guardian Weekly.

Những thảm hoạ về môi trường không phải là vấn đề duy nhất của khu vực Châu Á Thái Bình Dương và có thể hiểu được khi các nhà lãnh đạo khu vực Châu Á đã kết tội các nhà lãnh đạo phương Tây và những người hoạt động môi trường giả tạo khi họ đến dưới một sự chỉ trích những sự kiện như vậy - đặc biệt khi những chỉ trích đó bắt nguồn từ những thành phố nhập khẩu những sản phẩm làm phá huỷ rừng.15. Có thể tác động trở lại theo cách đó, nhưng có lẽ không có lý do đầy đủ để hành động nhằm ngăn chặn lại những sự vụ mà đã rõ ràng những hậu quả về sự tự huỷ hoại .

Nghịch lý rằng nguồn gốc của những thảm hoạ môi trường tương tự như vậy thường được tìm thấy trong sự kết hợp giữa các yếu tố bên ngoài và những quyền lợi riêng tư, tiêu biểu cho các loại hình thương mại ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương và nó đã trở thành một niềm tin cho những thành công thương mại của khu vực. Thường được kết nối bởi những nhà Lãnh đạo khu vực với “những giá trị Châu Á" như sự tập trung và chế độ nam quyền có thể tập hợp và tập trung những nguồn lực to lớn nhắm tới sự cải thiện về giáo dục và nhà ở, thực chất là đều thiên về sự tham nhũng và lạm dụng môi trường. Những sự kém cỏi như vậy, có lẽ bị phớt lờ đi trong thời kỳ đầu và trong giai đoạn phát triển có thể quản lý, trở nên tồi tệ hơn khi những đặc quyền của những cá nhân và những bộ phận ngày càng lớn mạnh về quyền lực và tiếp tục lạm dụng quyền hạn của mình trên quy mô rộng lớn hơn.

Thời kỳ quái gì thế vậy?

Nhiều vấn đề làm dấy lên những câu hỏi nghiêm trong có liên quan tới kỷ nguyên Thái Bình Dương, và thể loại kiến trúc nào sẽ phù hợp với nó. Chúng ta có nên đánh gía một thời đại và giới hạn lại sự thống trị văn hoá của những con người trong một vùng miền bằng những tiêu chuẩn kinh tế đơn lẻ?. Phải thừa nhận về việc xây dựng những toà tháp cao nhất thế giới, như trong trường hợp Malaysia đã làm với toà nhà Petronas (ảnh 14) và Trung Quốc đang làm với Trung tâm thương mại thế giới tại Thượng Hải.17 là cách thức biểu hiện của một kỷ nguyên gia tăng những sản phẩm mang tính dân tộc. Hoặc nó đại diện cho một giá trị nào đó phức tạp hơn, có thê một cấu trúc khác một thế giới mà sự phát triển và văn hoá phát triển song hành như Thompson đã hình dung trong Pacific Shift, dựa trên công nghệ, giá trị và cấu trúc công nghệ mới?

Petronas Towers, Kuala Lumpur, Malaysia. Cesar Pelli, 1994–8. The first buildings outside West to claim title of world’s tallest, the twin towers
symbolize growing economic power and aspirations of East Asians. Photo: Author.

Có lý khi nghĩ rằng những thảm hoạ về môi trường hiện nay rốt cục cũng sẽ khiến các nhà lãnh đạo phải giật mình và hành động để đưa ra một sự tái thiết nào đó, và những gì được xây dựng dựa trên các giá trị về sinh thái học thì sẽ ngày một gia tăng, thoát khỏi ám ảnh về đống tro tàn của ngọn lửa Indonesia. Các sự kiện chính trị đặc biệt gần đây ở Indonesia tự thân có đã là lý do cho sự lạc quan. Nhưng trong khi chúng ta ít nhất có thể hy vọng rằng một số bài học sẽ được rút ra, thì cũng không có gì làm chắc chắn rằng những sự kiện như vậy sẽ giảm trong bất kỳ sự lựa chọn cho các giải pháp phát triển thế này hay thế khác.

Lịch sử đã chỉ ra rằng rất khó có thể khác đi được, đó là những sự sai lầm phổ biến, đã được nhắc lại bởi Thompson và vài đánh giá khác, để tin rằng câu truyện về nhân loại được bao gồm của những sự đổi thay, mỗi sự đổi thay tạo ra những giá trị và lối sống mới kết nối với quá khứ. Nhưng sự phát triển của con người thì không như vậy. NHững gì đã thực sự xảy ra trong những cấu trúc văn hoá mới và lối sống được chồng chất lên trên những cấu trúc cũ, với cả sự đồng tồn tại qua các giai đoạn thời gian, một tiến trình cuối cùng là sự nảy mầm hay rẽ nhánh vẫn y nguyên và vẫn còn biến đổi thêm nữa thoát khỏi sự ảnh hưởng lẫn nhau.

Đồng phát triển

Tôi sẽ gọi dạng tiến hoá phức hợp này bằng cái tên “đồng phát triển”, với ý đồ về một sự liên kết trong cùng một thời gian và sự chồng chất của rất nhiều cấu trúc và lối sống khác nhau. sự khác biệt rất lớn giữa các cấu trúc phát triển phức tạp và mối tương quan phức hợp của nó tạo ra tiến trình phát triển của các thành phố trong tương lai, xung quanh Thái Bình Dương hay bất cứ đâu, rất khó để đoán trước và vì vậy khả năng sáng tạo cũng rất cao.19.

Có rất nhiều cách diễn tả về các kiểu mẫu văn hoá và kinh tế tiêu biểu cho sự đồng phát triển. Nhằm mục đích làm cho sáng tỏ tôi sẽ liệt kê các kiểu mẫu quan trọng dưới bảng sau dưới 4 cấu trúc chính của văn hoá: “văn hoá truyền thống”;”văn hoá thuộc địa”; ”văn hoá tiêu thụ”; và “đa văn hóa”.2 (bảng1.1). Mỗi dạng văn hoá sau đó lại được xem xét dưới 9 góc độ khác nhau, từ “kỷ nguyên công nghệ’ thông qua cấu trúc xây dựng và các dạng cư trú tạo nên các đặc tính riêng rẽ, từ đó sự giống và khác nhau sẽ được đưa ra so sánh. Tuy nhiên, không giống như bốn nền văn minh của Thompson, bốn nền văn hoá của tôi không cụ thể về phương diện địa lý; mặc dù chúng cũng bắt nguồn từ những giai đoạn khác nhau. Trái lại, tôi sẽ đi xa hơn để nói rằng, đặc biệt ở Châu Á Thái Bình Dương và những vùng nằm ngoài phương Tây nơi sự phát triển đã bị dồn nén trong vòng một thế kỷ cuối, rất khó có thể tìm kiếm bất cứ một dạng đinh cư nào rộng lớn nơi một người không thể tìm thấy những yếu tố của cả 4 nền văn hoá chồng chất trong một cấu trúc này hay cấu trúc kia.

BẢNG 1.1

Kiến trúc đã cung cấp những bằng chứng chói lọi cho một thời đại mà diễn ra sự kết hợp giữa các nền văn hoá khác nhau (ảnh 1.5). Lý do nằm ở sự bền bỉ về mặt vật chất và không gian trong tự thân của kiến trúc và các dạng dịnh cư mà nó bao hàm trong đó, không chỉ tồn tại lâu hơn gốc văn hoá đã sản sinh ra chúng, mà còn đưa ra một điểm gặp gỡ xác thực giữa các nền văn hoá mới và cũ và các lối sống song hành cùng với nó. Vì vậy chúng tôi tìm thất rất nhiều người dân Châu Á sống trong điều kiện nông nghiệp, những ngôi nhà và định cư kiểu kampong (ảnh 1.6), nhưng có lẽ những người di chuyển bằng mô tô, xe đạp hoặc xe búyt làm việc gần các đô thị và thành phố, có thể thiết lập và có dáng dấp theo kiểu thực dân Châu Âu.

Colonial era architecture of different periods and styles representing changing values in Kuala Lumpur, Malaysia. Former Malayan Railway Administration Headquarters, 1917, by A.B. Hubbock (foreground), and the National Mosque, 1956, by the Public Works Department (background).
Photo: Author.

Parallel cultures and lifestyles in Malaysian kampong. Photo: Author.

12. Higgens, A. (1997). ‘Smog makes Asian tigers burn less bright’, The
Guardian, 26 September, World News, p. 9. Also, eds (1997). ‘Health fears
shrouded in haze’, The Guardian, 27 September, World News, p. 3. Also
eds (1997). ‘Asia’s heart of Darkness’, The Guardian, 28 September. Reuters
(1997). ‘AUN sees long fallout from Asia fires’, International Herald Tribune,
1 October, p. 2. Also Hiebert, M., Jaysankaran, S. and McBeth. J. (1997).
‘Fire in the sky’, Far Eastern Economic Review, 9 October, pp. 74–8.

13. Mawdsley, N. (1997). ‘Indonesia aflame’, New Scientist, No. 2105,
25 October, p. 51.

14. While Indonesia has laws with which to punish offenders, they have so far
not been enforced. Gittings, J. (1997). ‘Forest fire smog chokes SE Asia’,
Guardian Weekly, 28 September, p. 4.

15. In 1996 the UK – a favourite target for such charges – imported over
200 000 cubic meters of tropical timbers from Indonesia alone. Vidal, J.
(1997). ‘Poison fog blanket threatens world climate’, The Guardian,
27 September, p. 3.

16. For this reason the new constitution recently voted for in Thailand, which
was forced upon that country’s leadership by the current economic crisis,
is of special significance. Displacing the previous preferential system with
more democratic and accountable procedures, the new reforms hold out
promise of similar measures to come elsewhere in the region. Woollacott, M.
(1997). ‘Crisis that may force a change in those famous Asian values’,
The Guardian, Comment and Analysis, 30 August, p. 9. Also Bowring, P.
(1997). ‘Political Ripples in Southeast Asia’, International Herald Tribune,
1 October, p. 8.

17. For a historical overview of the ‘race for the clouds’ and descriptions of
these and other related skyscraper projects see Abel, C. (2003c). Sky High:
Vertical Architecture. Royal Academy of Arts, London, 2003.

18. Gross national products (GNPs), even impressive ones like Southeast Asia’s,
are macro-economic measures and often obscure other more contentious
factors, such as the distribution of wealth and problems of exclusion, not to
mention the quality of the environment. For a wider view of development
in the region, see Rigg, J. (1997). Southeast Asia. Routledge, London.

19. For a discussion of related patterns of innovation, see Chapter 2, this book.