Nguyễn Hoàng: Kiến trúc công nghệ và quy trình - Chris Abel

CHƯƠNG 4

FOSTER AND GEHRY: ONE TECHNOLOGY; TWO CULTURES

Apollo và Dionysus

Nếu Foster và Frank Gehry làm việc ở thời cổ Hy Lạp, tôi hình dung rằng họ sẽ thờ phụng rất nhiều thượng đế khác nhau . Với sự quan tâm đến tiết kiệm năng lượng và sử dụng ánh sáng tự nhiên một cách tinh thông, Foster (ảnh 4.1) bị lôi cuốn một cách tự nhiên theo hướng thần Appllo vị thần mặt trời với sức mạnh của ánh sáng. Tận tâm với những thiết kế mang tính biểu hiện cao, ông cũng sẽ cảm ơn khả năng của thần Appollo trao cho những kỹ năng tạo ra những hình dáng cầu vồng và mũi nhọn - sức mạnh của con người, sự kết hợp giữa cấu trúc nhẹ và sức căng mà có lẽ được phát minh ra bởi Buckminster Fuller thời kỳ trước. Foster gần những nguyên lý khác của Apollo một cách đặc biệt như sự tiên đoán của thượng đế và không hồ nghi gì nữa đã trở thành vãn khách thường xuyên của những ngôi đền nổi tiếng thờ Apollo trên ngọn núi ở Delphi.

Gehry (ảnh 4.2) cũng theo lối sử dụng ánh sáng tự nhiên và cũng biểu hiện một sự yêu thích đối với thần Apollo, những điều đó không đưa chúng ta tới trọng tâm tinh thần của ông. Chỉ có vị thần thánh duy nhất đằng sau Ghery: Dionysus - sự khiêu gợi, thượng đế của rượu và khoái cảm rất được ưa chuộng. Tất cả những huyền thoại và những hình ảnh lãng mạn quanh Dionysus, không đề cập đến những ngày lễ hội hoang dại: mà chỉ là một sự truyền cảm hứng về những thiết kế bay bổng nhất trong lịch sử. Và nếu bản thân Dionysus đã tái tạo lại không gian và thời gian, nơi và những tín đồ ngày nay cảm thấy thoái mái và tiện nghi? Tại sao, đương nhiên đó là chủ nghĩa khoái lạc Califorlia – Gehry chấp nhận chính quyền và dòng rượu chủ đạo được sản suất tại Mỹ. Một cách tình cờ, Gehry đã nói rằng sẽ hy vọng nghỉ hưu vào một ngày để trông nom vườn nho của mình. Quả thật là một người kế tục thực thụ!

4.1 Norman Foster. Photo:Carolyn Djanogly.

4.2 Frank Gehry. Photo:Hisao Suzuki.

Giai đoạn khởi đầu
Con đường vô định

Tuy nhiên giống như bất cứ một sự phân biệt so sánh nào chúng là lu mờ đi sự quan tâm khác nhau về đặc tính và sự đa nghĩa xung quanh các kiến trúc sư và công trình của họ. Những toà nhà gây ảnh hưởng mạnh về sau, như ngân hàng Hồng Kông như trường hợp của Foster và bảo tàng Guggenhem Bilbao của Gehry trở thành những nhận thức phổ quát có tính chất vượt trội qua những gì mà những kiến trúc sư đó quan tâm, họ thường làm cho chúng ta quên đi một điều rằng những công trình kiểu như vậy không phải lúc nào cũng tiêu biểu điển hình về ý tưởng và về những mối băn khoăn của những nhà thiết kế, nếu đó không phải là của Foster hoặc Gehry mà được thay thế bởi một dự án của một kiến trúc sư khác gần đây hơn.1 Tất cả những bước đi của kiến trúc sư trong hoàn cảnh trên những con đường vô định, mỗi nhà thiết kế hầu như chuyển dịch theo những hình thái và những chiều hướng không gian trái ngược nhau, trong khi sự lễ độ đưa đến một sự thân thiện gần nhau, một cách đặc biệt nhất theo phương pháp làm việc của chúng, cũng có thể theo một đường lối khác, như chúng ta sẽ thấy.

Từ bản chất của một người theo lối tư duy địa phương, những nguồn cảm hưởng được rút từ những nơi xung quanh Califonia, Gehry đã trở lên liên quan rất nhiều tới sự phát triển của thẩm mỹ cá nhân riêng biệt và mức độ nguyên bản cao của ông. Một thiết kế gia Gehry hiếm có trong bối cảnh của những biểu tượng mang tính toàn cầu, được trao cho một tiếng vang ngay tức thì – và vận may ngang nhau trong một vài trường hợp khác– tư nhân hay chủ nhân của những thành phố. Foster, ở một mặt khác, bắt đầu với từ sự chính thống một cách triệt để nếu một nhà thiết kế theo lối hiện đại chủ nghĩa với tài năng khác biệt, đưa ra một sê-ri những thứ thanh lịch, nhưng lại là những gian hàng với cấu trúc bằng thep không tên tuổi với bút pháp của chủ nghĩa tối thiểu được thiết lập bởi Mies van der Rohe. Từ khoảng giữa những năm 198, tuy nhiên, tiếng tăm của Foster đã lớn mạnh và vượt ra khỏi vương quốc liên hiệp Anh tới những nơi khác, những cột chống đẹp kỳ lạ hơn, trở nên mở rộng của sự biểu hiện và phản ứng lại với nơi chốn hơn, khí hậu và văn hoá trong những công trình của ông, trái ngược với diện mạo giản dị thái quá ban đầu và đã lấy được sự cân bằng dưới com mắt của những nhà phê bình.

Con người bản xứ California

Những công trình của Gẻhhy ban đầu cũng ít nhiều rơi vào tình trạng vô danh, mặc dù nó pha trộn liền mạch với bản địa hơn là với một sự vô danh theo phong cách quốc tế của Foster thời kỳ đầu. Trong ngôi nhà Danziger (ảnh 4.3), là ví dụ, Gehry tái hiện lại cấu trúc gỗ trát vữa và cấu trúc hình khối lập phương mà có thể tìm thấy ở bất cứ đâu ở LosAngeles, đưa ra một kiểu dạng phong cách thuộc địa Tây Ban Nha, cùng với sự trừu tượng của hiện đại chủ nghĩa.

Từ những công trình giản dị bình thường nhanh chóng Gehry đã đạt được những đặc tính tính tế hơn, cả với những cảm quan thông thường về những ý niệm nghệ thuật, cũng như với những cảm quan điển hình về sự hiểu biết. Một sinh viên về nghệ thuật tạo hình trước khi trở thành một kiến trúc sư, Gehry đã lưu lại được sự hấp dẫn của ông đối với nghệ thuật hiện đại trong suốt quá trình sự nghiệp của mình. Với công trình nhà ở Ron Davis (ảnh 4.4), Ghery làm một cấu trúc cổ điển theo kiểu nhà ở trang trại bản địa và khai thác sự linh hoạt của cấu trúc gỗ và sự biến hình bên trong cũng như bên ngoài công trình, tạo ra một kiến trúc, như một sự thử nghiệm đầy chất nghệ thuật trong những viễn tượng về 3 chiều không gian.

4.3 Danziger House and Studio, Hollywood, California, USA. Frank Gehry, 1964. Photo: Marvin Rand.

4.4 Ron Davis House, Malibu, California, USA. Plan. Frank Gehry, 1970–2. Source: K.M. Hays and C. Burns, 1990.

Sự khéo léo và khả năng làm cho mọi thức trở nên khác thường của Gehry, là một sự biểu lộ một lần nữa phát kiến của ông trong việc ứng dụng những vật liệu rẻ tiền - nổi tiếng nhất là đồ nội thất làm từ bìa cứng (ảnh 4.5) và mành mắt xích làm hàng rào – và tình trạng chưa hoàn thành rõ ràng trong những công trình của ông. Về ngôi nhà của ông (ảnh 4.6) ở Santa Monica - trước đây là ngôi nhà gỗ một tầng trong khu đất rộng lớn - những màn chắn bằng mắt xích mờ mờ được kéo căng qua các ống khung sắt được kết hợp với các yếu tố nổi lên của diện tường làm bằng tôn múi và gỗ dán với các góc nghiêng kỳ cục, phản ánh trang thái tự nhiên nhất thời trong xây dựng ở những khu vực ngoại ô LosAngeles. Với ngôi nhà Norton (ảnh 4.7) ở Venice hướng ra biển, với dáng đứng tự do bắt chước kiểu nhà cứu hộ như một chấm nhỏ ven biển, trong khi toàn thể ngôi nhà được chia ra thành từng phần, mỗi phần kết thúc theo một cách khác nhau, vì thế nên thực tế ngôi nhà dường như biến mất trong bối cảnh xung quanh. Màn chắn mắt xích cũng được sử dụng để tạo thành một ấn tượng hoành tráng trong việc bao bọc toà nhà đậu xe và đưa ra một cơ sở tạo ra những ấn tượng phi thường cho Santa Monica Place (ảnh 4.8), một trung tâm mua sắm được thiết kế bởi Gehry trong cùng một thành phố. Một dấu hiệu về những mối quan tâm đầu tiên của Gehry với những toà nhà thương mại địa phương, tuy nhiên đó là một trong số ít thể loại công trình mà được ông thiết kế.